Re: FT report on the Polish Presidential elections. To the Editor.

Dear Sir,

The FT and the Economist have shown a constant and misguided bias towards PO and the present government for reasons that are bewildering. They continually misrepresent the true state of the economy and this society. Any fool could make an economy grow with the size of the EU handouts coming to Poland. The economic “success,” and I use that word guardedly,  has little or nothing to do with PO. What is worrying are the mid and long-term prospects for the country.

The areas most in need of reform have been ignored by this government. Above all, schools and universities remain woefully below par, a fact that continues to be denied the FT, no doubt hoodwinked by the PISA results. I wonder who correspondents talk to? The Ministry of Education is starved of funds and effective leadership. The future of the country is untended.

The truth is that this government is an empty vessel and President  Komorowski will not be missed. The alternative may be worse, however.

Richard Berkeley

Member of the Steering Committee of the Polish Ministry of Education
Prezes FNOK


Rotten new public spaces in Lodz and elsewhere

Last night I went to a concert in the Lodz Music University’s new concert hall. From a distance it looks impressive. Closer up, it becomes more utilitarian. The concert hall itself is fine to look at, comfortable and contemporary. A great space for a music school. But, what was that noise I wondered as I sat waiting for the chamber musicians to arrive on stage. A steady thudding seemed to indicate that the premises was shared by a discotheque. I felt certain that it would stop once the concert began. But this raises a question. When does a concert begin, when the musicians appear or when the audience takes its place? Surely, a vital aspect of concert going is the expectant anticipation. The concert begins before the music begins, rather like a journey which takes you to a longed for destination.

Needless to say, the thudding did not cease when the musicians appeared, nor when they began to play. Afterwards, the concert organiser was half heartedly apologetic when I remonstrated with her. The concert hall shares a wall with the percussion department.

What idiot designed this, an unsound-proofed concert hall? Worse still, what irresponsible authority signed off the building and condoned this incompetence? Poles are congratulating themselves on the success of the new Stettin concert hall, but there are far too many new public spaces financed by EU or government sources which fall far short of fitness for purpose, the Suzew Dom Kultury in Warsaw for one. Perhaps it is as well that Warsaw is still waiting for a new symphony hall. It would be money ill spent, no doubt.

Tales from the Park: Piano teachers

A few weeks ago, for the first time in months, I opened my piano. My relationship with the piano has been life long if sporadic. I go through  intense periods of interest and hard practice followed by longer periods of rejection and neglect. Why? I don't really know. Perhaps it is the ebb and flow of hope and despair. The hope that I will be able to master something I really want to play, the despair of knowing I never shall. Moments of my playing are inspired or, at least, that's how they seem to me. The problem is consistency. As Klara said one afternoon when she was perched on my window sill, “Its not good playing, you know, but I don't mind, I really don't mind. Actually, I am quite surprised at myself. It is musical, and that's what counts.”


Before we go any further, perhaps I should tell you how I began with the piano. When I was about four my late grandfather's spinster sister came to live with us. In the 1920s she  had lived on the Canadian prairies doing what, I don't know. Not surprisingly many of the things she brought with her in an assortment of tea chests were momentoes of that period. Amongst them were two things guaranteed to fascinate and delight any small boy. One was a working six shooter, a ladies revolver, which fitted into my small hand so conveniently it quickly became my favourite play thing, so much more satisfying than the Japanese made plastic replicas that fired paper caps. The click of a real action was far more exciting that the snap of a cap. However, the thought occurred to me that bullets would transform the experience. One day I rummaged though the tea chests in search of anything that looked like bullets, she must have had some but I was out of luck. This was just as well since I had not yet been taught to never point a gun at anyone. A few days after it came the gun disappeared. An uncle, a law abiding spoilsport,  who had been in the army, gave it to the police. This was the right thing to do since no one in the family had a license for a revolver. This frustrated an intention I'd had to take it to my kindergarten to show my friends. It would have done no end of good for my credibility but, as I was quickly learning, life is full of disappointments. Its better to get use to it as soon as you can.

 The other source of fascination that accompanied my great aunt's arrival was a curiously shaped  black wooden case.  It was only opened for a few moments before another uncle, no respecter of other people's property if he could see a way of converting it into ready cash for himself, closed the lid and took it away never to be seen again. But what I saw in those few moments struck a deep chord that stayed with me. All I knew was that it was called a violin. I  had no idea what it did.

A few years later, the headmaster of my new prep school came into our classroom and asked if anyone would like violin lessons. Up went my hand. Unlike many young children, my parents didn't need to encourage me. I can still remember the excitement of my first few lessons even though I had no idea what practical value a violin had. I had never been to a concert. The piano yes, I had often heard that played, but not the fiddle. 

Alas, the thrill didn't last long and as time passed, it became clear that the violin and I were not made for each other, the struggle was one that neither could win. Snapped strings, collapsing bridges, bows broken in the rage of frustration,  probably inspired by Anton Walbrooke's baton snapping conductor in the Red Shoes which I had seen on television, were insurmountable obstacles to progress and harmony. My teacher suggested the piano. 

“The great thing about the piano is that any fool can get a sound out of it,” announced Klara.”Hit a handful of notes and you get something immediately satisfying. Yes, hitting notes can be very satisfying.” 

“How do you know?” I asked. 
“I'll tell you in a minute.”

I loved the piano and my teacher, a highly competitive elderly lady, believed that there was much more to be learnt from struggling long and hard with pieces by the masters that were far above the ability of her pupils  rather than go through the normal process of graded pieces. This played to parental one-up-man ship, the competitive type who like to boast how their offspring spent the holidays battling with Beethoven rather than “ Playing fingers” or “Skating on the Ice,” thus building a solid technique. By the time I was twelve I could manage most of the first movement of Beethoven's Moonlight Sonata so long as the metronome was flexible when the chords changed dramatically. Not much has changed. It was this marvelous sonata that I was practicing when I became aware of Clara on my windowsill.  Clara's arrivals are designed to attract attention so I must have been very absorbed with my playing not to notice  her before. 

“Hello,” I called as breezily as I could whilst continuing to play. 
“Playing, I see,” replied Clara through the open window, her head on one side in a thoughtful pose. 
“ It seems very difficult.”
“But very beautiful.”
“Only because I am practicing this phrase.”
“ Why?”
“To make it better, to make it easier to play. To get it into my hand.”
“But I thought you were supposed to be talented in music?”
“Talent isn't everything.”
“Clearly,” said Klara, more of an aside.
“You still have to practice.” I said.

I continued to play.
“Have you thought about getting some help?” 
“A teacher.” 
“Oh, I don't think a teacher would be able to help me. Too old for that. I just play for pleasure.”
“Is that what the neighbours think?”

I stopped playing. “Honestly Clara, what's your point? I don't really care what the neighbours think. I can play the piano in  my own home if I want to, cant I, especially on a fine summer's afternoon.”
“ Perhaps you should confine you playing to the winter season. Just a thought. Closed windows.” Klara can be very cruel, I suppose its about being a magpie.

I went back to playing but I couldn't get into it. Klara  had unsettled me. Her mood had permeated my little world, and she didn't seem to be in any hurry to take it anywhere else. I know the signs. She had something to tell me. Better to get it over with. I stopped playing, got up and walked over to the window. What is it? 

“Do you remember Tomek?” 
“The little mouse with the toy drum?”
She twitched her wings, which sometimes means yes.
“ Why do you ask?”
“ Because he wants to play the piano.” 
“How nice.”
“ Only his parents can't find a teacher. I was thinking of you.” 
“But I don't teach the piano and anyway my piano is far too big for a mouse. Surely there is someone in the park who could teach him?”
“That's the problem. The weasels have cornered the market and you know what they are like.” 
“They can be a bit dogmatic, I suppose.” 
“Dogmatic, you call it. So, what happened with the first one his father took him to, you know that famous old weasel who lives by the lake. He wanted to see if Wojtek had talent and if it was worth having lessons.”  
“There is nothing wrong with seeing if the child is interested,” I said, “otherwise it can be a plague on everyone and costly.”
“Agreed, but you have to know how to spot talent in the first place. In walked the boy and the moment he saw the piano his eyes lit up. His father told me this. While he was talking to the weasel, Tomek went over to the piano and started walking very slowly around it, tracing the shape with his body. Then he saw the keys. He stopped and looked in wonder. They were irresistible. Very gently he pressed a key at the top. 'Ding,' it replied,sweet and bell-like. Then he looked at the other end, reached down, pressed a key and got a quiet but sustained boom. He thought for a moment like a swimmer preparing a dive, and then using the palms of his paws he hit as many notes as he could, creating a cacophony of sound and enjoying every moment. Of course, the old weasel almost had a siezure. He was so surprised. His face froze in horror and bewilderment. Then suddenly he emmitted the most earsplitting howl, it was so awful that I am sure any passing bird would have fallen out of the sky petrified. It penetrated everything, even Tomek was shaken out of his rapture and turned around. 

'No, no, no,' screeched the weasel, rushing over to the piano slamming the lid shut.” 

“I hope Tomek removed his paws in time,” I said. 
“He is quick witted.” Clara replied. She continued, “Tomek, much to his credit, was more surprised than frightened, something the stupid animal must have realised because almost in the same breath he reopened the key lid and in a weaselly voice that did nothing to betray his recent hysterical outburst, said, 'Now look, little mouse, you play like this.' Slowly raising each claw in an exaggerated motion, he played a short scale, up then down. 'You see, little mouse? Do you understand? Now show me you do.' 
Tomek placed his little paw over the notes. He played the first note. It was a strange feeling. The weasel looked on. Then he stretched his claws and played the second. The weasel nodded his head encouragingly. Then, he nearly played the third but stopped his claw in mid air. Quickly, he glanced up and down the keyboard, took a deep breath, he didn't know that he could get so much air inside him,and leaped onto the keys. He ran up and down the keyboard making as much noise as he could. It was a very satisfying feeling. Unfortunately, it provoked an instant response from the weasel. After one or two attempts to grab the little mouse's tail he slammed the lid shut. The silence was instant. Tomek's father rushed over to piano and tried to open the lid, but the weasel was leaning on it with all his might and there is nothing a mouse can do against a weasel. 
'Open the lid, for goodness sake,' cried the little mouse. 
'Never,' growled the weasel. 
'You'll kill him.' 
'He's already dead, if he's got any sense. I'll never forgive him for treating my piano that way.' 
Wojtek, for that was the father's name, was beside himself. How could he save his child? What could he do against this wicked weasel? The piano itself provided the answer. Suddenly, it spoke. “Do, re, mi.” The weasel was so surprised that he opened the key lid. Wojtek is sure that he intended to bang it closed again on Tomek's head but the mice were too quick for the old weasel. 'Jump,' cried Wojtek. But instead of jumping to the floor, the silly little mouse jumped onto the top of the piano and then disappeared inside.
'Where has he gone? cried the weasel. 'I'll get him!' 
It was obvious where he had gone. Again, the piano was talking. He was under the great lid that covers the strings. The strangest noises were coming from it. 
'He is ruining my strings. Just let me catch him. I'll kill him!' 
And with that, the weasel lifted the lid, propped it on its supporting stick and jumped into the piano. The two animals raced up and down the piano, the noise of claws on steel strings producing a cacophony of dissonants and rhythms any composer would have found it difficult to write down. If you had not known that this was a life and death pursuit you might have thought they were having a lot of fun together. A mistake. Without doubt, little Tomek, unaware of the danger, was having the time of his life. The weasel was in deadly earnest. Luckily for Tomek, the weasel was very unfit and the mouse was too fast for him. Then the piano itself decided to join in. Ping! A string snapped. Ping! And then another. A cry was heard, 'Ow!' Ping! A yelp. Another ping, followed by some language I could not repeat here. The action inside the piano got slower. More pings, one very deep and loud. And then there was silence. Wojtek was not tall enough to see into the piano. He had no idea what had happened. A few moments later Tomek's little face appeared over the top of the piano. 
'Quickly,' shouted his father, 'Let's get out of here.' 
'No hurry,Dad,' replied the cool little mouse. 'He can't move. He is a prisoner of his own piano. Come and see.'
Somewhat gingerly Wojtek jumped onto the piano stool. He almost fell off backwards when his landing on the keys was greeted with a splurge of sound, he had never played a piano in his life and it took him by surprise, a rather thrilling surprise he thought afterwards. And then he saw the weasel. Tomek was right. He was covered with wires. The strings of the piano had broken and he couldn't move. One wire had wrapped itself around his muzzle so he could not even speak. Only his eyes were speaking and speaking clearly. Here was a very angry weasel.

'We can't leave him like this,' Wojtek said.
'Oh, yes we can,' said his son. Wojtek thought for a moment. Perhaps his son was right. Someone was bound to come soon and if it happened to be a weasel or two, life would be very difficult for the two mice. So, they left and they didn't hang around.”

“Then what happened?” I asked Clara. 
“The weasel world pretended to be outraged for a while.”
“ Yes, they all hate each other. Solidarity soon disintegrates into rivalry and bitchiness. The younger teachers hate the old weasel because he is close minded and reactionary. Many say that he should not be where he is. If weasel society was a meritocracy he certainly wouldn't be.”
“ So some are quite pleased?” I asked.
“As long as nothing similar happens to them.”
“Which it might?”
“And should.” added Clara.

“And Tomek?”
“That's why I am here. After all this he is passionate about the piano. He never stops talking about it. His parents are desperate to find a teacher.”
“It can't be that difficult to find a teacher?”

“No, its not difficult to find a teacher but it is very difficult to find one with whom you would want to leave your child. Do you want to hear about it?”
“Shock me.”
Klara prepared herself.

“As you know, rats don't often teach music. Why not? Who can say. They are amongst the most intelligent creatures in the park and, from what I understand though I am beginning to doubt it, you need some intelligence to teach music. It seems a mystery. I don't know how Wojtek made contact with him but one afternoon last week he took Tomek to meet a piano teaching rat at his home. 

The rat met them at the door very courteously, too courteously. From the start something seemed wrong. The two mice were ushered into a small, dark book-lined room dominated by a large piano and two padded arm chairs. The room had a musty, old smell, with a hint of something Tomek usually associated with the outside or very old creatures who couldn't go out anymore for the call of nature. It was not an attractive smell. The rat invited them to sit down and make themselves comfortable while he went to get the tea tray. Comfortable was something neither of the mice felt. Everything was dirty and unkempt and the smell was much stronger when they sat down. The mice could hear talking and the sound of cutlery coming from the next room. Very soon an old wizen female rat came in carrying a plate of untempting biscuits.
”Home made,” she said, offering one to Tomek who took it out of politeness. “Good. You'll enjoy that. I make them specially for my son. He likes them when he is playing.” 
Tomek looked at the biscuit, then at his father, then back at the biscuit. The rat stared at him. It seemed she was waiting for a response. Very slowly he raised it to his mouth and took a nibble. 
“A nibbler? Very sensible. Enjoy every bite.” She seemed satisfied. Turning to Wojtek, 
“My son will be with you soon,” she croaked. And just when Tomek thought and hoped she was going to go she turned back to him, she said,
”We have heard about you. You will have to behave here, my son is very particular about whom he takes. He has very few pupils but they are all special.”
Tomek was about to ask his father whether studying the piano was not such a good idea after all, when the piano teacher returned.

He pulled up a stool and sat down. “Tomek, what do you want from me?” he asked. Before Tomek could think of an answer which might have taken some time, Wojtek answered saying that they wanted piano lessons, once a week at first to see if Tomek had a real interest and talent. The large rat nodded. 
“Quite so,” he said. “But I would rather the boy answered for himself.” 
Then, turning to Tomek, he said, “I know all about you. I know all about the trouble you caused. You have to understand that we do not live in a normal world where talent and hard work are recognised. Look at me. Haven't you asked yourselves why you have had to come here to my home rather than to my studio at the academy? Wojtek had to admit to himself that he had not. Tomek had no idea what the rat was talking about. The rat continued, “With my experience and at my talent I should be a senior professor or even head of the department at the academy. Instead, I occasionally receive invitations for free concerts. As for a studio, well, this is it,” and with a wave of his paw he encompassed the whole room. 
The rat shook his head and then was quite still, as if he was thinking what to say next. Wojtek immediately understood that this was a much practised routine, but what the rat hoping to achieve trhough it was a mystery. The rat looked at Tomek and said very softly but pointedly so that every word seemed as important as the next,
”This is an unjust world, a world ruled by injustice. Creatures who should not succeed rise to the top of heap, while others like me.Bah!” Then he pausued for a moment, “Others like me never get anywhere. And why? Because I am not a weasle nor, little mouse, are you. Believe me, I know what I am talking about. Don't forget it, little mouse. They will stop you. You will never get anywhere.” 
Then, he held Tomek in a long and terrifying stare. Eventually, the rat dropped his gaze and stood up. Tomek let out a gasp of air. He had been so frightened he had forgotten to breathe.

Wojtek got up out of the chair. He had decided it was time to go, but the rat almost pushed him down again with his heavy paw pressing on the mouse's shoulder. 
“Wait, wait,” he cried, we have not talked of music yet.” Wojtek reluctantly resumed his place. And before we do, there is something else. Books. Tomek, are you interested in books?”
 Tomek is very interested in books, surprisingly so for such a young mouse. He nodded, almost managing to smile. 
“Then you are in the right house. Let me show you.” said the rat, quite changed. 

The rat moved over to a book case and took out an exquisitly bound volume of something.
”I am not only a pianist. I bind books. Here, look.” 
Gently he handed the  book to Tomek who glanced at it and quickly passed it to Wojtek fearful that might drop it. 
“Marvellous,” said the mouse, genuinely impressed. “Your work?” 
The rat bowed his head in recognition. 
“But this is nothing. All these are mine. Every one. The whole room. No, no, I lie, not all but nearly all.” 
Wojtek began to like the rat. He showed a heart warming joy in his work. He was about to get down some more books when Wojtek reminded him that, as wonderful as they were, it was not about his books that they were there but Tomek's piano lessons. The rat stopped in his tracks. He seemed deflated.
”Yes, you are quite right. Tomek's piano lessons.” 
“Perhaps youu could play him something, something to inspire him,” Wojtek suggested. 
The rat hesitated. He rubbed his front paws together. 
“I cannot play on demand. I am not a circus act. I am an artist.” 
Wojtek was afraid that he had offended the artist and was about to speak when the rat raised his paw to silence him.He went over to the piano, sat down on the stool and opened the key cover. The piano exploded with such an intense sound and so many notes that Tomek jumped with surprise. Within moments the sheer, relentless volume seemed to assalt him as if he was being punched in the face by a heavy fist. It got louder and louder, faster and faster, more and more notes flying everywhere, mainly in his direction. His young ears had never been sujected to such a barrage. Even after the music had stopped his head kept ringing.
The rat turned on the chair and faced Tomek. He looked very pleased with himself.

“Tomek, are you musical?  Do you sing?” Not waiting for a reply. “What music do you listen to?” 
Tomek was unable to speak. He was not used to questions like this. Every young mouse sings and they do it without thinking. Its natural. As for music, he listens to everything, which is what his father told the rat.
”Everything?” repapeated the rat slowly. “Meaning?” 
Wojtek told him that Tomek listens to all the music that young creatures listen to, and he named a few styles. The rat looked grave. He shook his head. 
“What is the matter?” asked Wojtek. “Nothing,” said the rat, “except you have ruined him.” 
Wojtek was surprised and angry. 
“How can music ruin him?” 
The rat twitched his wiskers. 
“You, sir, are not an expert. I am, which is why you are here. In my opinion a child who has been allowed to listen to popular music has no possibility of acquiring the discipline and sensitivity needed to be a successful pianist. I am sorry, but it is too late. His mind has already been polluted. He will never have a career. He will never be a Mousevitz or Weaslestein.”
“But this is absurd,” interjected Wojtek. “He doesn't want to be a Mousevitz or a Weaslestein.  He just wants to learn the piano. Can you or can you not teach him the piano?”
Now it was the weasel's turn to be shocked. 
“Of course, I can teach him!” he exclaimed, and then he paused.  “But the question is, can he be taught? Is there the right material to work with? Will I want to teach him? Come here, boy.” said the rat angrily. 

Tomek got up very reluctantly and walked over to the piano. 
“Stand there,” said the rat. “I am going to test your ear?” 
“My ear?” said Tomek, “but there is nothing wrong with my ear.” 
“I shall be the judge of that,” said the rat. And with that he banged a note on the piano. “Sing that!” commanded the rat. 
Poor Tomek could not make a sound. The rat banged the note again. “Sing, boy, sing!” But Tomek was too frightened to sing. “As I suspected,” said the rat. “No talent.”

Tomek was surprised how quickly he and his father left the house. There were no good byes. Tomek realised that his father was very angry. Tears began to well up in his eyes as they walked down the path away from the horrible rat hole. Suddenly, Tomek stopped in his tracks. “Daddy, what did I do wrong? Was I very bad?” 

And that's when I saw them both standing in the middle of the path, Wojtek hugging his little Tomek. I flew down and heard the whole story. Weasels, I ask you. 

“It sounds as if they have had a most horrible experience. These teachers ought to be shot.” I said. 
“Which is why I thought of you,” said Klara. 
“What, to kill them?” 
“No, teach.” 
I sighed. “Let me think about it, I am not a teacher,” 
“But at least you would not punch him with notes.” 
“No, but I am not sure I would be very inspiring either. Let me think about it.” And with that Klara flew away and I went back to my Beethoven with my window wide open. If only my uncle had not been so law abiding I would have had a good use for my great aunt's revolver.


Opowieści z parku 3 – Muzeum

Wystarczy przyjrzeć się dowolnej rewolucji w historii, by odkryć, że najczęściej sytuacja „po” nie różni się tak bardzo od sytuacji „przed”. Wkrótce po zakończeniu angielskiej wojny domowej i upadku dyktatury na tronie znowu zasiadł król. A po rewolucji francuskiej? Cóż, świeżo okrwawioną Francję zalała cała zbieranina imperatorów i króli oraz kolejna fala sprzeczek, co prawda mniej paskudnych niż poprzednie, ale końcowo pozostawiających u władzy tych samych ludzi lub ludzi im pokrewnych. Tak samo w parku – rewolucja oddała władzę w ręce tych samych osób. I te same osoby rządzą teraz z kojącą świadomością, iż zostały demokratycznie wybrane, posiadają więc niezbywalne prawo być tam, gdzie są i robić to, co chcą, coś o czym wcześniej nie mogli nawet myśleć. Są u władzy, ponieważ tak zdecydował lud, czyż nie?

Weźmy takiego zarządcę administracyjnego parku. Obejmuje on to stanowisko dłużej niż ktokolwiek sięga pamięcią. On jeden wie, jak i dlaczego znalazł się na tym stanowisku i wiedzę tę woli zachować tylko dla siebie. Co trzy lub cztery lata odbywają się co prawda wybory zarządu, ale wygrywa je zawsze ten sam kandydat. Pomimo bardzo podeszłego już wieku mówi się o nim, że jest na tym stanowisku niezastąpiony. I racja. Jeśli nie kształci się młodych talentów, ani nie próbuje się sprowadzić kogoś z zewnątrz, kogoś ze świeżym spojrzeniem, to nigdy nie znajdzie się nikt bardziej odpowiedni. Nikt nie czeka za kulisami, nikt nie wie, na czym ta praca polega ani na czym mogłaby polegać, gdyby ktoś uruchomił wyobraźnię zamiast nieustannego powielania schematów przez te same wciąż osoby. To rozumie się samo przez się, czyż nie? Zarządca wciąż tkwi w miejscu a wraz z nim tkwi w miejscu wszystko dookoła. 

W tym roku Marię wyjątkowo rozzłościł fakt ponownego mianowania tego samego zarządcy. Jego zwycięstwo w wyborach było tym razem bardziej zdecydowane, mimo że mniej osób głosowało. Spytałem ją, czy ona też była głosować.

Głosować? Nie, oczywiście, że nie. Po co? Co by to zmieniło? On i tak by wygrał, to było ukartowane. Mój głos niczego by nie zmienił.”

Spytałem ją, czy jej znajomi myślą podobnie.

Oczywiście. Wszyscy tak myślimy i dlatego nikt z nas nie głosuje.”

„I właśnie dlatego on zawsze wygrywa wybory” zauważyłem.

Na to miała gotową odpowiedź.

No to powiedz mi, kto mógłby go zastąpić? Na kogo ty byś zagłosował?”

Szczęśliwie, jako że jestem obcy, nie muszę podejmować takich decyzji, bo nie mam prawa głosu.

Uczono mnie zawsze, że o polityce nie wypada dyskutować. Jest to kwestia prywatna pomiędzy tobą a twoim sumieniem. Wybory są jednak czymś bardzo ważnym. Wielu mieszkańców parku ryzykowało własnym życiem czy wręcz oddało życie w walce o powszechne prawo do głosowania. Beneficjenci ich wysiłków powinni w ramach podzięki chodzić i głosować, nawet jeśli sam wybór jest trudny. Jako że chciałem, by Maria to zrozumiała, próbowałem wytłumaczyć jej zasadę negatywnego głosowania. To coś bardzo prostego. Głosujesz na osobę, którą gardzisz najmniej. Głosując na kandydata, którym gardzisz najmniej, odczuwasz satysfakcję, iż pozbawiłeś swojego głosu kandydatowi, którym gardzisz najmocniej. Wszyscy na tym zyskują. No prawie. Co więcej, twój kandydat ma szansę wygrać, chociaż lepiej jest myśleć trzeźwo. Maria zastanowiła się nad tym przez chwilę.

„Ale przecież i tak wygrywa ktoś niewłaściwy, nieprawda?”

Czasem nie ma co się z nią sprzeczać.

Moje rozgoryczenie nie ma jednak tak naprawdę nic wspólnego z niegłosującą Marię. Tej lekcji będzie się musiała kiedyś sama nauczyć. Pewnego dnia zniosą powszechne prawo głosu i Maria uświadomi sobie swój błąd. Ktoś będzie musiał walczyć, a może nawet zginąć, by je przywrócić. Może będzie to nawet któryś z jej synów, chyba że on akurat przejdzie na drugą stronę, nachapie się na koszt innych i niczego nie będzie już chciał zmieniać. Nie, tak naprawdę to wściekłem się po tym jak Maria opowiedziała mi o swoim wuju Fryderyku.

Ci z was, którzy otrzymali jakąkolwiek edukację, słyszeli zapewne o wuju Fredzie. Wujek jest wybitnym mysim historykiem sztuki. Jego książki czytane są na całym świecie, albo raczej były czytane na całym świecie, kiedy ludzie chcieli jeszcze dokształcać się poprzez czytanie. Fred (pozwólmy sobie tak o nim mówić, nie tracąc jednak należytego szacunku) dorastał w parku. Myszom żyło się wówczas wybornie. Pałac był tak stary i zaniedbany, że każdy mógł sobie wchodzić i wychodzić bez żadnych przeszkód. Zawsze znalazła się jakaś szpara, przez którą można się było prześlizgnąć niezależnie od rozmiarów. A Fred był akurat młodą myszką o dość pokaźnych rozmiarach. Ludzie ślęczący godzinami w książkach nierzadko tyją, zwłaszcza w partiach tylnych, od całego tego siedzenia, czytania i podgryzania. Trzeba tu jednak koniecznie wziąć pod uwagę równoczesne korzyści płynące z samorozwoju. Książki i myślenie rozwijają umysł, ale poszerzają siedzenie.

Fred sam przyznaje, że nawet on, który tak ceni i kocha książki, nie mógł się czasem oprzeć pokusie nadgryzienia którejś ze starożytnych ksiąg czytanych w bibliotece, zwłaszcza jeśli było późno a jemu już dawno skończyły się serowe przekąski.

Uświadamiałem sobie, co czynię dopiero po fakcie. Bardzo groźny zwyczaj.”

Raz zdarzyło mu się nawet zjeść czytaną stronę zanim skończył ją czytać.

Nie tak dawno zdradził mi w sekrecie, w najgłębszym sekrecie, którego wyjawiać nie wolno, że kiedyś zupełnie nieświadomie zjadł bardzo ważną książkę historyczną, którą akurat czytał. Odkrycie to tak nim wstrząsnęło, że spisał z powrotem, ile tylko zdołał spamiętać, w nadziei, że nikt nie zauważy. Na nieszczęście Fred, który dobrą pamięcią nie grzeszył, pokręcił wiele faktów. Nie miałoby to normalnie wielkiego znaczenia, jako że historia jest przecież tematem wyjątkowo subiektywnym. Co brzmi jak prawda dla jednej osoby, dla drugiej może już brzmieć zupełnie inaczej. Weźmy choćby kwestię zwycięstwa w bitwie pod Grunwaldem. Jedni mówią, że zwyciężyli Polacy, zazwyczaj właśnie Polacy, drudzy mówią że Niemcy – wszystko zależy od punktu widzenia, interpretacji oraz tego, co masz na myśli. Na nieszczęście przepisaną przez Freda książkę znalazł pewien historyk i zakładając, że ma przed sobą oryginał, znacznie pogorszył sytuację. Nie był to uczony, który zwykł dociekać spraw samodzielnie. Zwykł raczej od czasu do czasu pożyczać prace innych, a potem przepisywać ich teksty własnymi słowami. Jeszcze częściej kopiował po prostu całe partie i podawał się za ich autora, licząc na ignorancję wszystkich zainteresowanych. Zwykle działało. Historyk uznał książkę Freda za arcydzieło literatury historycznej, przywłaszczył ją sobie i opublikował w specjalnym wydaniu dla szkół. Dzieci przez całe pokolenia uczyły się z tej książki, za co Fredowi jest bardzo wstyd.

„Byłem młody. Nie zdawałem sobie sprawy jakie będą konsekwencje moich czynów. To nie powinno było się stać.”

Ale się stało. Poradziłem mu, by się przyznał. „Nigdy by mi nie wybaczyli. Pomyśl w jakim by ich to stawiało świetle. A co z moją emeryturę i dobrą opinią? Mógłbym wszystko stracić. Nie, nie. Lepiej nie wywoływać wilka z lasu.”

Nie mogę się z nim zgodzić w kwestii książki, ale rozumiem o co mu chodzi z tym wilkiem.

Wilczury i kocury stały na straży pałacu i biblioteki, pełniąc jednak powierzone im funkcje ze zwyczajowym lenistwem i pychą właściwą swym eleganckim, złoto wyszywanym mundurkom. Zdecydowanie preferowały spędzać czas przyglądając się swym odbiciom w wielkich pałacowych lustrach oprawionych w pozłacane ramy lub dyskutując o tym, jak rozprawiłyby się z ewentualnym mysim intruzem, niż zniżyć się do dostrzeżenia wszystkich tych myszy, które wałęsały się po pałacu, gdzie im się żywnie podobało. Strażnicy pozorowali pracę zwłaszcza w niedzielne popołudnia, kiedy pałac zwykł być tłumnie odwiedzany. Wystawiali wówczas swą skuteczność na pokaz, maszerując w ciężkich buciorach wzdłuż i wszerz przez pałacowy hol, chuchając nieświeżym oddechem w twarze i kołnierze zwiedzających, którzy zatrzymywali się przy jakimś obrazie lub podchodzili zbyt blisko, co oznaczać musiało, że przyszli kraść a nie podziwiać detale. Bez wątpienia prezentowali się imponująco a nawet brzmieli groźnie, gdy nakazywali zwiedzającym przesuwać się dalej; ale wiedziały dobrze wszystkie myszy, że pies, który głośno szczeka nie gryzie, jeśli pozwolicie mi na taką grę słów. Naturalnie ludzie nie mieli o tym pojęcia. Niegrzeczne komentarze na temat strażników padały tylko za ich plecami.

Wuj Fred, kiedy nie przesiadywał akurat w wyłożonej dębowym drewnem bibliotece, zwykł myszkować po pokojach, oglądając obrazy i wspinając się po nogach stołów i krzeseł, by przyjrzeć się im z bliska. Uwielbiał obrazy prawie tak bardzo jak książki. Zwłaszcza jeden obraz. Nie był to specjalnie duży obraz, ale z pewnością był znakomity. My powiedzielibyśmy o nim „martwa natura”: stół a na nim miska owoców, karafka wina, kieliszek, talerz i widelec, serwetka, bochen chleba, zaś w tle, na wspaniałym półmisku z chińskiej porcelany, najzłocistszy i najsmakowiciej wyglądający kawałek sera parmezan, jaki tylko można sobie wyobrazić. Fred godzinami mógł mu się przyglądać, wąchać go, smakować jego słodko kruchej tekstury. Puszczał wodze wyobraźni, tak jak tylko mysz marząca o wspaniałym kawale sera potrafi.

A potem Fred wyruszył w drogę. Spędził wiele lat z dala od parku, podróżując, nauczając i ucząc się, nawiązując nowe znajomości, odkrywając nowe cuda. Jednak całkiem niedawno, czując że goni go już czas, zdecydował się na powrót do parku, nie po to by osiąść, lecz by ujrzeć raz jeszcze ten obraz, który tak go poruszył przed laty i którego wspomnienie towarzyszyło mu przez całe życie.

Dziś do pałacu dużo trudniej się dostać niż dawniej. Wymieniono wszystkie stare drzwi, załatano szpary, zainstalowano kamery i systemy bezpieczeństwa. Nie jest już tak uroczo jak niegdyś. Zrodzona pod upływem czasu śniedź poddała się remontom i renowacjom. Wspaniałą bezceremonialność zastąpiły nadgorliwość i higieniczność. W głębi swej duszy jest to jednak wciąż ten sam pałac. I tak z pomocą Pawła, który zawsze wejdzie tam gdzie chce, jeśli tylko wystarczająco się uprze, wuj Fred w niedługim czasie stanął u stóp swego skarbu sprzed lat. Przyglądał mu się podekscytowany, podczas gdy pamięć i rzeczywistość powoli się scalały. Patrzał i czekał. Jego uwielbienie zaczęło słabnąć. Czuł się jakoś inaczej. Być może pozwolił swej wyobraźni zapamiętać rzeczy błędnie. To się często zdarza. Jego pamięć bywa bardzo kreatywna. Lecz nie. Coś naprawdę było nie tak, prawie jakby patrzył na zupełnie inny obraz. Ten, który nosił w pamięci był z całą pewnością dużo lepszym obrazem. Bądź co bądź nawet wtedy, niewiele wiedząc o technice malarskiej, byłby przecież w stanie zauważyć jego wady. Obraz, na który obecnie patrzył, pełen był wad. Paweł, pomagając staremu wujowi zejść po nodze krzesła na ziemię, zauważył, że coś jest na rzeczy. „Co jest, wujku?” „Nie jest taki, jakim go zapamiętałem. Rama jest ta sama. Ma ten sam tytuł i opis, ale sam obraz jest inny.” „To pamięć próbuje cię oszukać, wujku.” Paweł, jak przystało na miłą, młodą mysz, starał się pocieszyć swego wuja. Staruszek zrobił się jednak naraz nieugięty. Odwrócił się do siostrzeńca i szeptem, który przyprawił młodzieńca o ciarki, powiedział: „To jest falsyfikat!” „Nie, wuju, to twoja pamięć”. „Nie”, odparła stara mysz. „Ten obraz to podróbka i mogę to udowodnić.”

I udowodnił. Fred lubił robić szkice rzeczy, które kochał. I rzecz jasna w starym szkicowniku w skórzanej oprawie Fred odnalazł swój rysunek sprzed lat. Paweł, który jest dużo mądrzejszy niż sądzą to jego nauczyciele w szkole czy egzaminatorzy, wytropił oryginał. Odkrył go w katalogu jednego z wielkich domów aukcyjnych. Był opisany jako „rzadkie XVIII-wieczne arcydzieło gatunku, nieznanego pochodzenia.” Zapuszczając się jednak głębiej w swych poszukiwaniach, Paweł prędko odkrył na odwrocie płótna oficjalne oznakowania identyfikacyjne, które próbowano zamazać. Zarządca oświadczył, że o niczym nie wiedział i że oszustwa dokonano nie za jego czasów… Lecz, cytując Marię, „O jakich czasach on mówi? Nie było żadnych czasów przed jego czasem!” A do tego, jak powiedział wuj Fred „ nawet największy idiota zauważyłby, że ten obraz był podróbką. Nawet największy idiota, gdyby tylko zechciał spojrzeć.”

Jakbym miał pod ręką jakiś kij albo kamień to udzieliłbym panu zarządcy lekcji lub dwóch.

Opowieść 16 – Dziecięcy koncert


Odkładałem właśnie długopis, gdy Klara wylądowała na moim parapecie. Widać było, że jest zdenerwowana. W takim stanie bywa najbardziej nikczemna, schowałem więc prędko mój posrebrzany długopis do szuflady i upewniłem się, że w zasięgu wzroku nie ma innych błyszczących przedmiotów, które mogłaby zauważyć i niechcący zabrać ze sobą do domu – tak przynajmniej zazwyczaj się tłumaczy.



Skała. Te młode myszki. Nie rozumieją, jaki to zaszczyt?”

Na Skale urządzane są koncerty dla mieszkańców parku. To tam gra się muzykę na poważnie. Poważna muzyka wymaga poważnego podejścia, taką przynajmniej opinię mają ci, którzy tym miejscem zarządzają oraz ci, którzy je odwiedzają. Ktoś mógłby się obruszyć, że brzmi to dość elitarnie i pewnie bym się zgodził, o ile można taką publiczność zaliczyć do elit. Młodzi pojawiają się tam rzadko lub raczej pojawiają się tylko ci, którzy naśladują własnych rodziców i starzeją się przed czasem. Jedynie oni potrafią dostosować się do ścisłego protokołu przechodzenia przez bramkę, przebywania na terenie obiektu, wchodzenia i wychodzenia. Czujne oczy strażników nieustannie wypatrują niespełniających oczekiwanych standardów i zakłócających atmosferę świętości łachudrów. Skała jest miejscem świętym dla tych, którzy zostali dopuszczeni.

Są tacy, którzy głoszą, że należy zerwać z tradycją i otworzyć szeroko drzwi Skały na muzykę nie tylko poważną, ale na wszystkie rodzaje muzyki, tak żeby stała się ona miejscem chętnie odwiedzanym i lepiej postrzeganym. Przekonują, że miejsce powinno być używane. Używane o każdej porze dnia, nie tylko we wtorkowe, piątkowe i sobotnie wieczory, czyli pory najbardziej dogodne dla szanowanych klas. Prywatyzacja i siły rynku przyniosłyby zmianę i zysk, zysk nie tylko społeczny, ale również finansowy.

Nie wszyscy są co do tego zgodni. Są też tacy, którzy twierdzą, że Skała jest Skałą, niezmienną i trwałą, bastionem tradycji pośród morza zmian. Dobrem wspólnym całego parku, które wszystkim służy i dla wszystkich jest dostępne, o ile tylko owi wszyscy mają w sobie wystarczająco kultury, by je docenić. Mówiąc innymi słowy: tak, istnieje dla wspólnego dobra, ale zachowajmy je dla siebie, czyniąc przejście przez drzwi wejściowe onieśmielającym do granic możliwości. Zresztą, jeśli nie wiesz, że coś istnieje, to skąd możesz wiedzieć, czy to polubisz, dopóki nie spróbujesz. A jeśli nie możesz spróbować, to nie wiesz przecież, że coś tracisz.

Klara dochodziła akurat do podobnego wniosku. „Właśnie dlatego zarząd zaczął organizować te koncerty edukacyjne. Po tym co przed chwilą widziałam, naprawdę nie wiem po co w ogóle się starają.” I opowiedziała mi całą historię.

Wcześniej tego ranka Klara robiła swój rutynowy rekonesans dookoła parku, wypatrując potencjalnych atrakcji. Jak wszystkie sroki Klara ma świetny wzrok i rzadko kiedy coś umyka jej uwadze. Przelatując nad kręgiem drzew otaczających Skałę, zauważyła spory ruch na ziemi. Zniżyła lot i ze zdziwieniem spostrzegła, że ławki dla publiczności pełne są gryzoni w wieku szkolnym. Panował chaos. Część grała w Złap Mój Ogon, ulubionego berka młodych myszy, inni rozmawiali i śmiali się. Niektórzy zawzięcie oddawali się furażerce, mimo że nie jest to najlepsze do tego miejsce. Zarząd dba o porządek na terenie obiektu i rzadko można znaleźć coś nadającego się do zjedzenia, choć – jak zauważyła Klara – kiedy młode gryzonie skończą swoje harce niezbędne znów będą gruntowne porządki. Gryzonie potrzebują długiego czasu, by przyswoić sobie zasady higieny osobistej, kolejny powód by trzymać je na dystans. Niektóre przeskakiwały radośnie przez tych, którzy nadrabiali akurat zaległości w domenie snu, leżąc pokotem jedne na drugich. Nauczyciele starali się trzymać porządek, ale niespecjalnie im to wychodziło. Klara nigdy jeszcze nie widziała czegoś takiego na uświęconej glebie Skały. Cóż, pytała, skłoniło te młode gryzonie, by zachowywać się w tak pozbawiony szacunku sposób? Dostrzegłszy swego kuzyna na jednej z pobliskich gałęzi, podleciała do niego prędko, przysiadła się i po wymienieniu zwyczajowych obcesowych uprzejmości, spytała: „Co się dzieje?”

Co się dzieje?” zaskrzeczał kuzyn, „Co się dzieje?” Wydawał się być mocno rozbawiony, gdyż przeskakiwał z jednego pazura na drugi, jakby siedział na rozgrzanych węglach, po czym nagle wykonał pełen obrót. „Robią z siebie kompletnych idiotów.”

„Zgadzam się,” zaskrzeczała Klara w odpowiedzi, „ale nie powinno cię to bawić. Znajdujemy się w bardzo wyjątkowym miejscu, nawet dla nas ptaków. Nie powinni tak się zachowywać.”

„Kto?” zaskrzeczał kuzyn.

Te młode gryzonie, rzecz jasna.”

Wybacz ale tu nic nie jest jasne, odpuść więc sobie to „rzecz jasna”. To nie ich wina, że ta stara idiotka na skale robi wszystko, by zanudzić ich na śmierć.”

Dopiero teraz Klara zauważyła łasicę średniego wieku siedzącą na skale, kreaturę o wyglądzie nędznym i rozgniewanym, z wielką księgą rozłożoną na stoliku obok.

„Kto to jest i co ona tam robi?” spytała Klara.

Co ona tam robi to bardzo dobre pytanie, w rzeczy samej. Powiem ci co ona tam robi: wyobraża sobie, że uczy te młode stworzenia muzyki, lub raczej wyobrażała to sobie do czasu, gdy kilka minut temu zrozumiała, że nie wywiera na nich żadnego wrażenia. Odkąd wiedza ta uderzyła w nią niczym piorun, siedzi tam sobie i wygląda na bardzo rozgniewaną.”

„Lekcje muzyki? Nie widzę żadnych instrumentów.” powiedziała Klara.

„Patrz uważniej” naciskał Grig, tak bowiem miał właśnie na imię.

„Gdzie?!” zapytała Klara poważnie już podirytowana.

„Tam!” odparł Grig, wymachując dziobem w górę i w dół w kierunku łasicy.

„Widzę tylko ją.”

No właśnie”, odrzekł Grig.

„Ale co leży na stole?”

Na stole leży książka, z której czytała dzieciom: biografie lokalnych kompozytorów. Fascynujące opowieści o tym jak się rodzili i jak umierali, zwykle w nędzy, chorobie i nierzadko zapomnieniu. Niezbyt inspirująca perspektywa dla młodych, chyba się ze mną zgodzisz. Instrumentem, którego wypatrujesz jest ona sama. Śpiewała im nawet. Słyszałaś kiedyś śpiewającą łasicę? Uwierz mi, nie życzyłabyś tego swemu najgorszemu wrogowi. Gust nabyty, jeśli wiesz o czym mówię, nabyty, tak że nawet najlepiej wychowany zwierz porzuca dobre maniery i czym prędzej czmycha, by schować się do najgłębszej, najczarniejszej dziury, aby tylko wytłumić ten dźwięk. Moim zdaniem te młode stworzenia mają pełne prawo być wkurzone. W zasadzie to może nawet się do nich dołączę. „Po czym zeskoczył z gałęzi, podfrunął do stolika i zanim łasica zdążyła zareagować, wyrwał dziobem garść stronnic z książki, poleciał na wysoką gałąź i wykorzystując kierunek wiatru, obsypał zgromadzony tłum deszczem skrawków papieru. Nieomal natychmiast zgromadził się wdzięczny tłum młodych gryzoni, roześmianych i ochoczo go oklaskujących. Niektórzy pozwalali sobie nawet na gwizdy w stylu „kociej muzyki”, choć nie tak się to u nich nazywa. Żaden zdrowy na umyśle gryzoń nie uprawia kociej muzyki, chyba że zażyczy sobie śmierci. Otoczona tym morzem entuzjazmu stała sobie Skała, a na niej jedna porzucona i oburzona łasica, do której dołączyła właśnie druga, pan główny kierownik, jeden z tych co nadmiernie się łaszą. Wyszedł ze swojej nory, żeby sprawdzić, skąd bierze się cały ten hałas. Stali oboje oniemiali, dwaj mężowie dawnego porządku, zalani falą szczerych emocji: złości i oszołomienia, choć powinny ich raczej były ogarnąć żal i pokora.

No i co wtedy zrobiłaś?” spytałem Klary.

Przyleciałam natychmiast, by ci o tym powiedzieć. Ty musisz coś z tym zrobić.”

„Co na przykład?”

Jesteś człowiekiem kultury. Powinieneś iść do szkoły i… i się rozzłościć.”

Na kogo? Na nauczycieli?”

Nie, na uczniów.”

Ale nawet twój kuzyn powiedział, że mieli rację.” Klara zamyśliła się na moment. „Jestem pewna, że nie to miał na myśli. Zresztą jak można przyznawać im rację, kiedy zachowują się tak okropnie i lekceważąco na samej Skale? To bardzo wyjątkowe miejsce, nawet oni muszą o tym wiedzieć?”

Miejsce jest wyjątkowe tylko wtedy, gdy wiesz, że jest wyjątkowe,” przerwałem jej. „Czasami nie jest to takie oczywiste. Powiedz sama, z jakiego powodu młode umysły miałyby w ogóle tolerować nudę? Jeśli jakiś przedmiot odbierany jest jako nuda, to tylko dlatego, że nauczany jest w nudny sposób, zapewne przez nudziarzy, którzy powinni mieć zakaz zbliżania się do młodych umysłów. Nie, muzyka to nie historie o głuchych kompozytorach, którzy być może nie mieli nawet interesujących biografii. Jak myślisz, co chcieli zostawić potomnym: swoje biografie czy swoją muzykę? A dlaczego ludzie komponują muzykę? By poruszać, zachwycać, bawić. Sądzisz, że któryś kompozytor chciałby aby młodzi ludzie spędzali długie i żmudne godziny, ucząc się na pamięć faktów z jego życia? Nie, chciałby raczej, by śpiewali, tańczyli i bawili się. Jestem pewien, że gdyby naszemu Panu Szopenowi przez myśl przeszło, że wieki później młodzież będzie uczyć się o jego życiu lub grać jego muzykę w wyznaczany przez nauczycieli „zalecany sposób”, to złamałby pióro, podarł papier i został rolnikiem.

Tego już było dla Klary zbyt wiele. Odleciała w zupełnej ciszy i przeleciawszy nad porośniętym drzewami wzgórzem, udała się wprost na pomnik wybitnego kompozytora. Obniżyła lot i usiadła mu na głowie. Miała wiele do przemyślenia. Taki miała przynajmniej zamiar, odlatując z mojego parapetu, ale jak to często z nią bywa, zanim dotarła do celu, zdążyła już zupełnie o swych planach zapomnieć. Ale nic nie szkodzi. Jej uwagę przyciągnęło coś dużo ciekawszego od rozmyślania o nonszalanckich gryzoniach. Grupka ludzi zbliżała się właśnie do pomnika. Na przedzie grupy szedł mężczyzna ze złożoną w wyciągniętej dłoni parasolką, wskazując nią w niebo. Skupił na sobie całą uwagę Klary. Ludzie często wyciągają parasolki, ale zwykle po to, by schować się przed deszczem. W tym jednak momencie ani nie padało ani nie zanosiło się na deszcz. Świeciło słońce, a nieliczne chmury na niebieskim niebie nie sprawiały wrażenia obarczonych nawet pojedynczą kroplą deszczu. Grupka wnet okrążyła pomnik. Mężczyzna opuścił parasolkę i zaczął przemawiać. Pozostali słuchali z uwagą. Nie przypominali innych ludzi, których Klara zwykła widywać. W ich twarzach i oczach było coś odmiennego. Klara nie mogła zrozumieć ani słowa z tego, co mówił przewodnik. Najwyraźniej przybywali z daleka. Nagle, bez najmniejszego ostrzeżenia, mężczyzna odwrócił się do Klary, podniósł w górę gotową do ataku parasolkę i głosem niskim lecz dźwięcznym oznajmił: „Paderewski”. Wszyscy pozostali powtórzyli za nim zgodnie „Paderewski”, chwycili w dłonie aparaty fotograficzne i zaczęli robić Klarze zdjęcia, niektórzy nawet z fleszem, czego ptaki z natury nie znoszą. Klara poczuła się kompletnie zbita z tropu. Na szczęście pokierował nią instynkt i zanim zdążyła zastanowić się nad sytuacją, była już w drodze powrotnej do mnie. Nie mogłem zignorować jej przybycia. Praktycznie wleciała na moje okno, wyhamowując tylko w czas na awaryjne lądowanie na parapecie, o tyle o ile sroki potrafią lądować awaryjnie. Wie, że nie lubię jak wlatuje mi do domu. Powiedziałem jej, że mam kota i że nie chcę by rozerwał ją na strzępy na środku dywanu. Odpowiedziała mi na to, że sroka, która daje się złapać kotu, nie jest warta swego rodu.

Dziwne,” stwierdziła też, „nie czuję tu żadnej obecności kota a zwykle nie mylę się w tych kwestiach. Jesteś pewien, że sobie tego nie wyobrażasz?”

„Czego?” spytałem.

“Że masz kota.”

Jeśli mi nie wierzysz to wejdź i sama się przekonaj, ale nie biorę odpowiedzialności za twoje rozszarpanie. Byłoby mi ciebie żal.”

„Jestem wdzięczna” odparła.

Tak. Ten wypłowiały dywan tak łatwo się brudzi.”

Była wyraźnie wzburzona i oczekiwała, że spytam ją dlaczego, inaczej nie przyleciałaby na mój parapet. Gdy zdołała się trochę uspokoić, spytałem, co się stało. Nie odpowiedziała od razu, powtarzała tylko w kółko „Paderewski”.

„Dlaczego powtarzasz ciągle słowo Paderewski?” spytałem.

„Żebym go nie zapomniała, rzecz jasna”, odrzekła.

„Dlaczego musisz je pamiętać?” spytałem.

„Co pamiętać?”

„Paderewski, nazwisko które powtarzałaś.”

„Powtarzałam je?”



Żeby czegoś nie zapomnieć”.

„Ale zapomniałam.”

To często zdarza się Klarze. Przypomniałem jej więc, że poleciała na wzgórze i że najpewniej coś się tam wydarzyło.

Wtedy sobie przypomniała.

Znasz ten pomnik tego staruszka”.

„Wydaje mi się, że on był raczej młody”, przerwałem.

„A mnie że był stary”, odparła. W jej głosie pobrzmiewała zarozumiałość.

Nieważne”, odpowiedziałem.

Chcesz żebym ci opowiedziała co się stało czy nie?” zaskrzeczała wyraźnie już rozdrażniona. Wykonałem zapraszający gest dłońmi. „Ten człowiek… jak on się nazywał?”


Nie Szopen. Szopena wszyscy znają. Ten drugi.”

Już chciałem powiedzieć Paderewski, gdy zakrakała głośno.

Prosiłam, żebyś mi nie przerywał”, zaprotestowała. „Nie przerywaj mi więcej albo zapomnę co chciałam powiedzieć”. Po czym nastroszyła pióra i zaczęła opowieść.

Siedziałam sobie spokojnie na czubku jego głowy pochłonięta własnymi myślami, gdy nagle zdałam sobie sprawę, że pod pomnikiem stoi tłum ludzi i mi się przygląda. Nagle, na znak dany przez ich lidera, powtórzyli za nim wszyscy to słowo, wyciągnęli aparaty i zaczęli robić mi zdjęcia. Mnie! Wszyscy chcieli mieć mnie na zdjęciu. Pewnie obiegły już teraz pół Internetu. No więc, co o tym myślisz?”

Dlaczego sądzisz, że chcieli mieć ciebie na zdjęciu?” zapytałem szczerze zdumiony.

A po co innego by je robili?”

Odparłem, że być może scena wydała im się dość zabawna, sroka siedząca na głowie tak wybitnego bohatera narodowego jak Paderewski.

Raczej bohater w szponach sroki!” odrzekła.

I z tym słowy odleciała. A ja zacząłem się zastanawiać. Relacje pomiędzy kompozytorami a muzykami nierzadko tak właśnie wyglądają. Kompozytor podporządkowany zostaje próżności muzyka, który zarabia dużo więcej niż kompozytor mógłby kiedykolwiek śnić.

Paweł wrócił do domu w innym zupełnie nastroju. Zamiast go zignorować, Leszek chciał koniecznie wiedzieć, co robili tego dnia w szkole. Gdy Paweł nie odpowiadał, Leszek spytał ponownie, tym razem z większą empatią w głosie.

„Nic” padła odwieczna odpowiedź typowego nastolatka.

Coś musieliście robić” upierał się Leszek, podczas gdy Maria zaczęła nucić jedną z tych wesołych piosenek, którymi zwykle próbuje rozładować atmosferę.

Po chwili Paweł odpowiedział: „No, był koncert na Skale. Stara łasica coś tam biadoliła. Prawdziwa męka.”

Biadoliła? Nie mogło być tak źle. Bardzo lubiłam koncerty na Skale, kiedy chodziłam do szkoły” powiedziała Maria, przerywając śpiewanie.

Dzisiejsza młodzież nie jest już taka jak kiedyś” odparł Leszek.

Bo mamy bardziej wyrafinowane gusta. Lubimy robić rzeczy, a nie słuchać wykładów. Zresztą nieważne, zostaliśmy wszyscy zbanowani.” powiedział Paweł.

Zbanowani?” powiedział Leszek.

„Ze Skały?” spytała Maria.


„Z jakiego powodu, jeśli mogę wiedzieć?” spytał ojciec.

Kierownik powiedział, że nie zasługujemy na to, by tam przebywać, bo nie okazujemy należytego szacunku. Jeśli chcecie znać moje zdanie, to było na odwrót. Niby czemu chcielibyśmy tam przebywać? To on nie okazał szacunku nam. Jeśli nie okazujesz szacunku, to nie dostajesz go z powrotem. Powinien był o tym wiedzieć.”

Leszek wiedział co jego syn miał na myśli. Bez dalszej dyskusji rozsiadł się w swym ulubionym fotelu i otworzył paczkę chrupek serowych, tych samych które próbował całymi dniami w fabryce, ale które smakowały dużo lepiej w zaciszu własnego domostwa, tak przynajmniej uważał.

Wszystko zależne jest od tego, gdzie się znajdujesz i jak się tam czujesz. Niektórzy nie potrafią tego zrozumieć” powiedział pod nosem zasypiając, a okruszki opadły powoli na jego wąsy i białe futerko na piersi.

I na tym polega problem ze Skałą, próbowałem wytłumaczyć Klarze.

Osoby za nią odpowiedzialne kierują się wysokimi ideałami i zarządzają nią wedle własnych standardów, sztywnych i niezmiennych.”

Ale czemu miałyby się zmieniać, kiedy tylko oni jedni wiedzą co jest najlepsze. To właśnie dlatego oni sprawują tam zarząd, tak czy nie?”

Problem polega na tym, że nic nie jest wieczne, jeśli nie podąża z duchem czasu.”

„Czyli?” spytała Klara.

Może ci się to wydać sprzeczne,” przyznałem, „ale nie jest. Podtrzymywanie zdobyczy przeszłości tak by nie traciły znaczenia dla teraźniejszości jest ogromnym wyzwaniem. Jeśli oni kochają muzykę, a kim ja jestem by w to wątpić, będą musieli znaleźć inny sposób, by dotrzeć do młodych. To jest odwieczny problem, a oni po prostu źle się za niego zabrali.”

Chcesz powiedzieć, że mój kuzyn dobrze zrobił, drąc na strzępy tamtą książkę?” spytała Klara, ale jej uwaga zaczynała już słabnąć.

Musiałem przyznać, że choć z zasady nie popieram niszczenia książek, to w jego sytuacji raczej trudno byłoby mi się oprzeć pokusie.

Naturalnie Klara już mnie nie słuchała. Jej myśli odpłynęły gdzieś indziej. Jako sroka sfotografowana właśnie z wielkim kompozytorem u swych stóp, miała teraz dużo ważniejsze rzeczy na głowie.